Dries Nagtegaal en Arnold Jager zijn werkzaam bij Hewitt Associates
Gepubliceerd in het FD op 25 maart 2009

De afgelopen decennia hebben we steeds meer onzekerheid uit willen sluiten. De introductie van de solvabiliteitscriteria voor pensioenfondsen betekende een verhoging van de benodigde buffers. Achteraf gezien had op dat moment echter ook het pensioencontract opnieuw getoetst moeten worden en de pensioentoezegging aangepast moeten worden aan de middelen en de maximaal te lopen risico’s. De huidige pensioentoezegging staat op gespannen voet met de door de wetgever gewenste zekerheid. Naar nu blijkt kunnen we ons die 2,5% kans dat het fout mocht gaan toch niet veroorloven. Niet voor niets wordt er gedacht aan een aanpassing van de pensioenleeftijd en mogelijke verlenging van de herstelperiode. Beiden vormen zijn echter geen echte oplossing. Naar onze mening dienen sociale partners het pensioencontract opnieuw te evalueren, zowel inzake de lange termijn kosten, de risico’s en de gewenste mate van zekerheid.

Omgeving

In Nederland is een goede balans gevonden tussen kapitaaldekking (pensioenen) en het omslagstelsel (AOW). Op de korte termijn voelen wij nu echter de nadelen van de kapitaaldekking. Als we Nederland op het gebied van pensioen met de rest van Europa vergelijken, dan hebben wij bovendien veel meer zekerheid ingebouwd ten aanzien van ons pensioenstelsel. Landen als Frankrijk en Italië, die geen kapitaaldekking hebben maar alles op omslag financieren, voelen zich nu gesterkt in hun keuze omdat ze feitelijk gedekt zijn tegen de risico's van inflatie, rente en beurskoersen. Maar ook in een land als de UK is veel minder onrust dan hier, terwijl zij nog veel meer getroffen zijn door de gedaalde beurskoersen. De achtergrond daarvan is dat de UK geen landelijke minimale dekkingsgraad kent zoals Nederland en bovendien een soort garantiefonds heeft, mocht de werkgever omvallen. Nadeel hiervan is dat de rekening naar de toekomst wordt doorgeschoven. Belangrijk nadeel van het Nederlandse systeem is echter dat dit de economische neergang versterkt. In het huidige systeem wordt nu juist extra premie gevraagd waar veel ondernemingen dit niet op kunnen brengen. Buffers zijn er juist om te gebruiken in tijden dat het tegenzit en zouden mee moeten ademen met de economische situatie.

Aanbeveling

Sociale partners zullen er naar onze mening niet aan ontkomen om gelijktijdig met het opschuiven van de pensioenleeftijd voor de toekomstige pensioenopbouw alle aanspraken te korten, zowel van werknemers als gepensioneerden. Dit om de pijn evenredig te verdelen over de generaties. Solidariteit vormt namelijk de basis voor en het behoud van het Nederlandse pensioenstelsel. Wij benadrukken hierbij dat het initiatief hiervoor in eerste instantie ligt bij de sociale partners en niet bij de bestuurders van de pensioenfondsen. Een verhoging van de pensioenleeftijd is immers ook niet aan de bestuurders van pensioenfondsen. Voor een verlaging van de pensioenen moet een breed draagvlak aanwezig zijn.

Veel pensioenfondsbesturen zijn momenteel bezig met de invulling van de herstelplannen. Zij kunnen niet anders dan instrumenteel te werk gaan en hun hoop vestigen op toekomstige rendementen. Macro-economisch gezien is het echter niet verstandig om daar alle hoop op te vestigen. Ook het pensioensysteem zal tegen het licht gehouden moeten worden. De besturen moeten hierover in overleg treden met de sociale partners. Ondanks de eigen verantwoordelijkheid die bestuurders hebben, zullen zij de opdracht ter discussie moeten stellen. De opdracht die de bestuurders hebben meegekregen past niet meer bij de financiering. Zij hebben op dit moment te weinig beleidsvrijheid en zijn met de handen gebonden. Daar zullen zij de sociale partners en politiek op moeten wijzen. Voor de toekomst moeten de sociale partners het pensioencontract vervolgens opnieuw formuleren. Hierin zal dan niet alleen meer het ambitieniveau van de pensioenregeling worden opgenomen maar ook de lange termijn financiering en de maximaal te lopen risico’s/zekerheid. Dit laatste hebben we tot op heden veelal nagelaten en zal in essentie een verlaging van de pensioenambitie betekenen. Tegelijk zal de politiek zich moeten uitspreken of men de gewenste zekerheid neerwaarts wil aanpassen. Dit vergt een principiële discussie op korte termijn.