Sinds het uitbreken van de kredietcrisis staat risicobeheersing weer prominent bovenaan de bedrijfsagenda van financiële instellingen Het zijn niet alleen meer bedrijven in de financiële sector die zich momenteel bezighouden met risicobeheersing. Ook voor pensioenfondsen en de bedrijven in de niet-financiële is het meer dan ooit een belangrijk aandachtspunt. Zo belangrijk dat Standard & Poor's (S&P) in mei 2008 aangaf dat het voornemens is Enterprise Risk Management-capaciteiten voor alle bedrijven op te nemen in haar kredietwaardigheidsratio's. Dus niet alleen meer voor de financiële sector.

Waarom is ERM zo belangrijk, kunnen hoe pensioenrisico's worden ingepast in het totale ERM-kader en wat kunnen (pensioen)managers leren van de principes van goede ERM-praktijken?

Wat is ERM?

Enterprise Risk Management (ERM) is een strategisch proces dat door bedrijven wordt toegepast om de risico's, waarmee ze bij alle aspecten van de bedrijfsvoering worden geconfronteerd, te identificeren, meten, monitoren en managen. Bij ERM wordt een acceptabel risiconiveau bepaald (de risicotolerantie) en processen ontwikkeld om financiële verliezen binnen de tolerantiemarge beheersbaar te maken. Sinds 2005 heeft Sandard & Poor's ERM opgenomen in haar kredietwaardigheidsbeoordeling van financiële instellingen en verzekeringsmaatschappijen. Het besluit om de ERM-beoordeling uit te breiden tot alle bedrijven, weerspiegelt het inzicht dat een goed toegepaste ERM een onderscheidende factor kan zijn tussen bedrijven die binnen dezelfde sector opereren wanneer ze worden getroffen door de gevolgen van grote risico's. Voor hun advies ten aanzien van ERM putte S&P uit de ervaringen met verzekeringsmaatschappijen tijdens de nasleep van de orkaan Katrina. Ze geven aan dat verzekeraars met een minder goed toegepaste ERM verliezen leden die opliepen tot tweemaal hun tevoren gerapporteerde ‘te verwachten maximumverlies'. S&P is ook van mening dat de effecten van de kredietcrisis ten gevolge van het verstrekken van risicohypotheken minder ernstig zijn voor banken die goede ERM-praktijken hanteren.

Kortom, een bedrijf met een goed toegepast ERM zal in staat zijn om de negatieve gevolgen van de risico's die zich bij haar financiële activiteiten voordoen te minimaliseren en daarmee waardevoller zijn voor de aandeelhouders.

Wat heeft dit met pensioenen te maken?

Onder de IFRS (IAS 19) richtlijnen voor beursgenoteerde ondernemingen of de Nederlandse accountingregels onder Richtlijn 271 moeten de pensioenregelingen gewaardeerd worden ten behoeve van de jaarrekening. Een Defined Benefit ofwel een ‘toegezegd pensioen'-regeling vormt daarmee voor vele bedrijven een belangrijke bron van risico's, die een direct effect hebben op de financiële resultaten die zij moeten rapporteren. Een analyse van de AEX-ondernemingen toonde begin 2008 aan dat de pensioenverplichtingen voor een op de vijf bedrijven meer bedragen dan 50% van de beurswaarde van het bedrijf. Het is dan ook duidelijk waarom zoveel bedrijven nieuwe methoden van risicobeheersing overwegen, bijvoorbeeld via rente- en inflatieswaps, (C)DC regelingen, gedeeltelijke afkoop en een uitgebreidere toepassing van waardeoverdracht etc. Naarmate de kredietwaardigheidsbureaus het accent leggen op ERM, zal deze trend alleen maar toenemen.

Aan de andere kant staan de pensioenfondsen. Voor vrijwel alle pensioenfondsen is het nu meer dan ooit van belang inzicht te hebben in het eigen risicoprofiel. Voor de tweede keer in vijf jaar hebben veel pensioenfondsen eind november / begin december 2008 te maken met tekorten. De normen van de DNB onder het FTK zijn uiteraard belangrijk, maar uniform geschreven voor de grootste gemene deler. Juist in de huidige tijd gaat het om de eigen risicocriteria van bestuur en werkgever. Wat is de inherente herstelcapaciteit van het fonds en wat kan en mag het fonds verwachten aan extra eventuele bijdragen van de sponsor van het pensioenfonds… Ook de acceptatiegraad van een tijdelijke korting op de indexatie is daarbij een belangrijk criterium

Voor zowel voor onderneming als pensioenfonds is het belangrijk zelf grip te houden op de situatie en geen gevangene te worden van de omstandigheden op de markt. Dat kan door gezamenlijk vast te stellen wanneer er hoe gehandeld wordt. Daarbij rekening houdend met het spanningsveld van de lange termijn beleggingshorizon van het pensioenfonds en de kortere horizon van de onderneming die jaarlijks een goed en stabiel resultaat neer moet zetten.

Hoe kan Hewitt u helpen?

Hewitt helpt ondernemingen en pensioenfondsen met het vaststellen van de hoogte van en het in kaart brengen van de pensioenrisico's en het bedenken van oplossingen om de risico's in overeenstemming te brengen met de daartegenover staande mogelijk opbrengsten. Dit zowel binnen het pensioenfonds in de beleggingssfeer, als qua type regeling, dan wel in de formulering van de juridische verhoudingen en de wijze van verwerking van de accountingresultaten. Idealiter worden de pensioenrisico's overigens niet sec binnen de pensioenregeling bekeken, maar op een meer holistische manier. Per slot van rekening zijn niet alleen pensioenfondsen verschillend, maar ook de ondernemingen zeer divers in hun activiteiten en risicoperceptie. Oplossingen voor risicobeheersing moeten passen bij zowel het pensioenfonds als de aangesloten onderneming.

De Hewitt Pension Risk Benchmark™

Met de huidige onzekerheid op de financiële markten wordt de druk op pensioenen en de financiële risico's die zich in de pensioenvoorzieningen van ondernemingen bevinden steeds groter. Daarom is het belangrijk om te begrijpen hoe de risico's van uw pensioenvoorziening zich verhouden ten opzichte van anderen.

De Hewitt Pension Risk Benchmark™ is een door Hewitt ontwikkelde tool waarmee het risico van de exposure van de pensioenvoorziening weergegeven wordt. Dit gebeurt onder meer door te kijken naar zowel de kwetsbaarheid van de balans als het potentiële effect van de cashflow. In totaal gebruikt Hewitt een tiental klantspecifieke pensioen risico elementen om de Hewitt Pension Risk Benchmark™ ten opzichte van de markt te onderbouwen.

De Balance Sheet Vulnerability meet de "value at risk" van uw pensioenvoorziening als deel van de kapitalisering van de markt. Value at risk is de daling van de funded status, veroorzaakt door een "eens in de twintig jaar" voorkomende negatieve gebeurtenis.

Earnings Vulnerability is de jaarlijkse bijdrage na een "eens in de twintig jaar" voorkomende negatieve gebeurtenis, uitgedrukt als deel van de verdiensten. De bijdrage houdt zowel rekening met de kosten van de huidige baten als met de afschrijving van een eventueel pensioentekort gedurende zeven jaar.

Wilt u meer informatie over Global Risk Services neem contact op met Arnold Jager. Telefoonnummer 088 100 6000 of stuur een e-mail aan arnold.jager@hewitt.com.